
1.کمبود چندگانه ریزمغذها در خاکهای آهکی؛ کالبدشکافی قفل شیمیایی عناصر در ایران
فهرست مطالب
- 1. هیومات پتاسیم؛ راز توسعه ریشه و جذب عناصر
- 1.1. چیستی، سنتز و ساختار مولکولی هیومات پتاسیم
- 1.2. مکانیسم دوگانه تقویت ریشه و آزادسازی عناصر
- 1.3. پاسخ به ۵ چالش
- 1.4. جدول مقایسهای: مقایسه هیومات پتاسیم با سایر اصلاحکنندهها
- 1.5. راهنمای مصرف میدانی، دوزها و تداخلات تانکی
- 1.6. روشهای اعتبارسنجی خلوص و تشخیص هیومات پتاسیم تقلبی
- 1.7. جمعبندی بیولوژیک
- 1.8. پرسشهای پرتکرار (FAQ)
- 1.9. سوالات متداول
هیومات پتاسیم؛ راز توسعه ریشه و جذب عناصر
هیومات پتاسیم نمک پتاسیمی اسیدهای هومیک است که با افزایش ظرفیت تبادل کاتیونی و تحریک پمپهای پروتونی ریشه، موانع فیزیکوشیمیایی خاک را برای تغذیه گیاه برطرف میکند. این ترکیب کمپلکس، کاتیونهای غیرمحلول را کلاته کرده و مانع تثبیت آنیونهایی مثل فسفات در خاکهای قلیایی میشود. نتیجه استفاده هدفمند از این ماده، افزایش تراکم تارهای کشنده ریشه و جهش چشمگیر در جذب عناصر کممصرف و پرمصرف است.
چیستی، سنتز و ساختار مولکولی هیومات پتاسیم

اگر ساختار خاک را یک راکتور شیمیایی پویا فرض کنیم، بخش اعظمی از مواد مغذی در اثر برهمکنشهای بار سطحی و pH از دسترس ریشه خارج میشوند. هیومات پتاسیم در واقع ماکرومولکولی زیستتخریبپذیر و هتروژن است که از طریق استخراج قلیایی مواد هیومیکی—غالباً از لئوناردیت اکسیدشده (Leonardite)—با هیدروکسید پتاسیم (KOH) به دست میآید. این فرایند اسید هیومیک نامحلول را به یک نمک کاملاً محلول در آب با فراهمی زیستی بالا تبدیل میکند. ساختار بنیادین این ماده زنجیرهای غنی از حلقههای آروماتیک حاوی گروههای عاملی اکسیژندار است. گروههای کربوکسیل (-COOH) و فنولیک (-OH) ستون فقرات بار منفی این ساختار را تشکیل میدهند. این بار منفی منشأ اصلی خواص بیبدیل کلاتهسازی و تبادل یونی آن در خاک است.
[ساختار کربنی لیگنینی لئوناردیت]
▼ + KOH (فراوری قلیایی)
┌────────────────────────────┐
│ هیومات پتاسیم │
│ (پلیمر آروماتیک با بار منفی)│
(حضور -COO⁻ و -O⁻) (حضور یونهای K⁺)
کلاتهسازی عناصر فلزی تغذیه پتاسیمی و حلالیت بالا
حالا بیایید به این فکر کنیم که چرا مصرف هیومیک اسید خالص اثرگذاری کندتری نسبت به فرم پتاسیمی آن در خاک دارد؟ هیومیک اسید در pH خنثی و اسیدی نامحلول باقی میماند، اما نمک پتاسیم آن به محض تماس با فاز رطوبتی خاک تفکیک میشود. این تفکیک یونهای پتاسیم را آزاد کرده و زنجیره پلیمری دارای بارهای منفی را به سرعت در فضای اطراف ریشه باز میکند. این باز شدن فضایی مولکول، مساحت سطح واکنشپذیر را چندین برابر بالا میبرد.
ماهیت پلیمری و گذار از لئوناردیت به نمک پتاسیم محلول

لئوناردیت خامی که مستقیماً از معدن برداشت میشود، ارزش زراعی بسیار محدودی برای تامین سریع نیاز ریشه دارد؛ زنجیرههای پلیمری در سنگوارههای لئوناردیت درون ماتریس فشرده معدنی حبس شدهاند. وقتی فرایند هضم قلیایی روی این بستر اجرا میگردد، گروههای عاملی پروتونزدایی شده و با جذب کاتیون پتاسیم، حلالیت در تمام بازههای pH خاک به صورت پایدار درمیآید. این یعنی دسترسی بیولوژیکی بلافاصله پس از آبیاری تضمین خواهد بود.
تفاوت وزن مولکولی؛ تقابل هیومیک اسید و فولویک اسید

بسیاری از فعالان حوزه کشاورزی گمان میکنند هر ماده سیاهرنگی درون خاک عملکرد یکسانی دارد، اما فیزیک پلیمرها خط بطلانی روی این فرض میکشد. ساختارهای هیومیکی به دو کسر عمده تقسیم میشوند:
- اسیدهای فولویک: دارای وزن مولکولی پایین (کمتر از چند هزار دالتون)، بار کربوکسیلی متراکمتر و حلالیت در تمام سطوح اسیدیته. این مولکولها به راحتی وارد بافتهای گیاهی و آوندهای چوبی و آبکشی میشوند.
- اسیدهای هیومیک: وزن مولکولی سنگین (بین ۵۰,۰۰۰ تا بیش از ۱۰۰,۰۰۰ دالتون)، حاوی حلقههای متراکم بنزنی و پایدار در خاک. هیومات پتاسیم حاوی این زنجیرههای بلندپایه است؛ مولکولهایی که درون گیاه جابهجا نمیشوند، بلکه خاک، ریزوسفر و سطح دیواره سلولی ریشه را بازآرایی میکنند.
مکانیسم دوگانه تقویت ریشه و آزادسازی عناصر
┌────────────────────────────────────────────────────────┐
│ ورود هیومات پتاسیم │
└───────────┬────────────────────────────────┬───────────┘
[مسیر تحریک بیولوژیکی] [مسیر ژئوشیمیایی خاک]
تحریک پمپ H⁺-ATPase افزایش چشمگیر CEC خاک
اسیدیشدن آپوپلاست (تئوری رشد اسیدی) کلاتهسازی Fe, Zn و مسدودسازی Ca
فعالسازی اکسپنسین و تکثیر تار کشنده رهاسازی ارتوپفسفات و جلوگیری از تثبیت
مکانیسمهای بیوشیمیایی تقویت ریشه
نظریه رشد اسیدی و تحریک آنزیم H+-ATPase

رشد طولی سلولهای ریشه اتفاقی تصادفی نیست؛ ریشه نیازمند تغییر شرایط فیزیکی دیواره سلولی برای تقسیم و امتداد در بافت خاک است. هیومات پتاسیم با تحریک مستقیم پمپهای H+-ATPase در پلاسمالمای ریشه، خروج پروتونها به فضای آپوپلاست را تسریع کرده و با اسیدیکردن موضعی محیط سلولی، آنزیمهای اکسپنسین را برای کشش دیواره فعال میکند.
نکته جالب اینجاست که پمپ پروتونی حکم موتور حرکتی سلولهای گیاهی را دارد. با خروج هر یون هیدروژن (H+) به فضای بیرونی، یک گرادیان الکتروشیمیایی و پتانسیل غشایی منفی قدرتمند در سیتوپلاسم ایجاد میشود. این اختلاف پتانسیل منفی، کشش الکترواستاتیکی شدیدی برای جذب کاتیونهای مغذی مانند پتاسیم، منیزیم و کلسیم پدید میآورد. سلول انرژی متابولیکی کمتری تلف میکند و با فعال شدن آنزیمهای شلکننده دیواره سلولی، سلولهای مریستمی با سرعت بسیار بالاتری منبسط میشوند.
اثر شبهاکسینی بر شکلگیری ریشههای ثانویه و جانبی

بخشهایی از ساختار پلیمری هیوماتها، به خصوص وزنهای مولکولی نسبتاً سبکتر آنها، حاوی گروههای عاملی با فعالیت بیولوژیکی شبهاکسینی (Auxin-like activity) هستند. آیا گیاه این ترکیبات را به عنوان یک هورمون درونی شناسایی میکند؟ شواهد نشان میدهند که تماس مستقیم این الیگومرها با اپیدرم ریشه، بیان ژنهای انتقالدهنده و پاسخدهنده به اکسین را تغییر میدهد. پیآمد این تحریک، تشکیل پرایموردیا یا جوانههای اولیه ریشههای جانبی در بافت پریسیکل است.
به جای داشتن یک ریشه راست، طویل و کمانشعاب که فقط آب اعماق را تعقیب میکند، ساختار زیرزمینی بوته تبدیل به شبکهای درهمتنیده از ریشههای فیبری با میلیونها تار کشنده میکروسکوپی میشود. افزایش مساحت سطح جذب، اولین خاکریز محافظتی گیاه در مواجهه با خشکی و شوری خاک است.
برهمکنش در ریزوسفر؛ آزادسازی و کلاتهسازی عناصر غذایی
آزادسازی فسفر محبوس در خاکهای آهکی

در خاکهای خاورمیانه که درصد بالایی از کربنات کلسیم (CaCO3) دارند، مدیریت کودهای فسفاته یک چالش بزرگ است؛ زیرا یونهای فسفات به سرعت با کلسیم پیوند تشکیل داده و رسوبهای غیرمحلول مانند دیکلسیم فسفات و هیدروکسیآپاتیت تولید میکنند. حضور گروههای باردار هیومات پتاسیم مانع از تشکیل رسوب غیرمحلول تریکلسیم فسفات در خاکهای با pH بالاتر از ۷.۵ شده و قابلیت جذب ارتوپفسفات را برای ریشه زنده نگه میدارد.
داستان از این قرار است که پدیده آزادسازی با دو واکنش همزمان پیش میرود:
- پوشش سطحی و مهار رقابتی: بارهای منفی هیومات سطوح فعال کربنات کلسیم و اکسیدهای فلزی را اشغال میکنند. در غیاب جایگاههای پیوند آزاد، آنیونهای ارتوپفسفات (H2PO4– و HPO42-) درون محلول خاک شناور باقی مانده و تثبیت نمیشوند.
- کلاتاسیون کلسیم مازاد: بارهای کربوکسیل هیومات یونهای کلسیم آزاد (Ca2+) در محلول خاک را مهار میکنند؛ در نتیجه، حاصلضرب حلالیت برای تشکیل رسوب فسفات کلسیم هرگز کامل نمیشود.
ظرفیت تبادل کاتیونی (CEC) و نگهداری کاتیونها
میزان ظرفیت تبادل کاتیونی خاکهای شنی معمولاً ناچیز و زیر ۵ تا ۱۰ میلیاکیوالان در ۱۰۰ گرم است. این اراضی توانایی نگهداری کودهای شیمیایی را ندارند و شستوشوی عناصر (Leaching) در آنها فراگیر است. ظرفیت تبادل کاتیونی هیومات پتاسیم استاندارد فراتر از ۳۰۰ تا ۵۰۰ سانتیمول بر کیلوگرم است، واقعیتی که لایه کلوئیدی خاک را برای حفظ یونهای فرار بازسازی میکند.
┌──────────────────────────────────────┐ │ هیومات پتاسیم: 300 تا 500+ cmol/kg │ ◄── بسیار بالا (کلوئید فعال) ├──────────────────────────────────────┤ │ خاکهای رسی مرغوب: 20 تا 40 cmol/kg │ ◄── متوسط ├──────────────────────────────────────┤ │ خاکهای شنی ضعیف: 1 تا 5 cmol/kg │ ◄── شستوشوی سریع عناصر └──────────────────────────────────────┘
این تفاوت ظرفیت نشان میدهد تزریق حتی دوزهای پایین این ترکیب آلی به خاکهای دچار فقر مواد زیستی، قدرت بارگیری کاتیونهایی مثل منیزیم، آمونیوم و پتاسیم را شدیداً افزایش میدهد. کاتیونها از آبشویی نجات مییابند و با تماس تارهای کشنده ریشه، در فرایند تبادل یونی بلافاصله تحویل آوندهای چوبی داده میشوند.
پاسخ به ۵ چالش
۱. تفاوت مولکولی هیومات پتاسیم با هیومیک اسید
هیومیک اسید خامی که در لئوناردیت قرار دارد به دلیل دارا بودن پیوندهای هیدروژنی متراکم میان گروههای کربوکسیل و فنولیک، نامحلول است و به شکل تودههای درهمپیچیده تجمع مییابد. در فرایند تولید نمک پتاسیم، یونهای پتاسیم جایگزین پروتونهای اسیدی شده و پیوندهای هیدروژنی درونمولکولی تخریب میشوند. با پیدایش نیروهای دافعه بار منفی (الکترواستاتیک)، زنجیره ماکرومولکولی باز شده، فضامندی پیدا کرده و در آب کاملاً پراکنده و هیدراته میشود.
۲. مکانیسم برهمکنش با پمپهای پروتونی غشا
پمپ پروتونی H+-ATPase آنزیمی عرضغشایی است که پایداری دیواره سلولی ریشه را تنظیم میکند. بخشهای محلول هومیک، تغییراتی در نفوذپذیری سیالیت دولایه لیپیدی غشا ایجاد میکنند. این امر با تسهیل فسفوریلاسیون سرین یا ترئونین در انتهای کربوکسیلی این آنزیم همراه شده و خروجی پروتون را افزایش میدهد. افت pH بیرونی آپوپلاست و فعال شدن اکسپنسینها، گسست پیوندهای زایلوگلوکان و سلولز را رقم زده و راه را برای پیشروی نوک ریشه درون خاک هموار میکند.
۳. مکانیزم رفتار در خاک قلیایی
در اراضی قلیایی با حضور یون هیدروکسید بالا، یونهای آهن و روی به شکل هیدروکسیدهای نامحلول نظیر Fe(OH)3 رسوب میکنند. هیومات با گروههای فنولی و کربوکسیلی خود کلاتهای حلقوی پایدار تشکیل میدهد که حتی در pH بیش از ۸ نیز اجازه رسوب به این کاتیونها را نمیدهد. ریشه گیاه با ترشح مواد آلی اختصاصی در ریزوسفر، کلات را میشکند و آهن دوظرفیتی قابلمصرف را برداشت میکند.
۴. تفکیک اثر خاکی و محلولپاشی برگی
پوشش کوتیکولی برگ دارای منافذ آبدوست بسیار باریکی با قطر کمتر از ۲ نانومتر است. وزن مولکولی ماکرومولکولهای هیومات پتاسیم اجازه عبور مستقیم آنها از این نانومنافذ را نمیدهد؛ به همین دلیل، محلولپاشی هیومات پتاسیم اثری محدود دارد و بخش عمده آن جذب گیاه نخواهد شد. در نقطه مقابل، خاک زیستبوم طبیعی این مولکولهاست و ریشه از منافع تغییر محیط فیزیکوشیمیایی آن بهرهمند میشود. برای جذب مستقیم از برگ، ترکیبات فولویک اسید به علت ابعاد کوچک مولکولی گزینهای بسیار کارآمدتر هستند.
۵. متدهای اعتبارسنجی خلوص
برای تشخیص هیومات واقعی از پودر زغال یا لئوناردیت خام آسیابشده، آزمونهای قطعی وجود دارد:
- تست رسوب در اسید: انحلال محصول در آب مقطر و کاهش ناگهانی pH به زیر ۲ با اسید هیدروکلریک؛ هیومات استاندارد باید در این مرحله رسوب ژلاتینی غلیظ تولید کند و فاز بالایی به رنگ کهربایی (فولویک) باقی بماند. عدم تشکیل رسوب، فقدان اسید هیومیک را نشان میدهد.
- سنجش خاکستر (Ash Content): سوزاندن نمونه در کوره ۶۰۰ درجه سانتیگراد؛ وجود بیش از ۲۵ تا ۳۰ درصد خاکستر گواهی بر ترکیب با خاکستر بادی، نمکهای ارزان یا خاک رس است.
- طیفسنجی E4/E6: نسبت جذب نوری در طولموجهای ۴۶۵ و ۶۶۵ نانومتر، درجه تراکم آروماتیک و بلوغ مولکول را اثبات میکند؛ عددی که تقلبات صنعتی قادر به جعل آن نیستند.
جدول مقایسهای: مقایسه هیومات پتاسیم با سایر اصلاحکنندهها
| مشخصه فنی | لئوناردیت فراورینشده خام | هیومات پتاسیم خالص | فولویک اسید تجاری | کود شیمیایی کلرید/سولفات پتاسیم |
|---|---|---|---|---|
| حلالیت در آب | بسیار ناچیز (زیر ۱٪) | کامل (بیش از ۹۵٪) | ۱۰۰٪ در هر اسیدیته | ۱۰۰٪ سریع |
| وزن مولکولی | نامشخص/ماتریس جامد | سنگین (>50,000 Da) | سبک (<5,000 Da) | بسیار سبک (یونی) |
| اصلاح بافت و CEC خاک | بسیار کند (نیاز به سالها زمان) | فوقالعاده بالا و فوری | متوسط تا ضعیف | فاقد اثر یا تشدید شوری |
| تحریک تقسیم سلولی ریشه | غیرفعال | شدید (فعالسازی ATPase) | متوسط تا بالا | فاقد اثر هورمونی |
| روش مصرف ایدهآل | اختلاط زمستانه در چالکود | آبکود (کودآبیاری) خاکی | محلولپاشی برگی/ریشهای | مصرف پاییزه یا بهاره خاکی |
راهنمای مصرف میدانی، دوزها و تداخلات تانکی
اگر فرض کنیم استفاده بدون برنامه از هر کود اصلاحکننده بازدهی اقتصادی دارد، سخت در اشتباهیم. کاربرد هیومات پتاسیم نیاز به زمانبندی دقیق با فیزیولوژی گیاه دارد. بهترین زمان تزریق، در مراحل اولیه استقرار نشا، ابتدای رویش بهاره درختان و زمان آغاز موج دوم ریشهزایی است؛ یعنی برهههایی که سنتز داخلی هورمونها با محدودیت مواجه بوده و گیاه به شدت به گسترش سطح ریشه محتاج است.
┌────────────────────────────────────────────────────────┐ │ ۱. استقرار بذر / نشاکاری: تحریک جوانهزنی و توسعه اولیه │ ├────────────────────────────────────────────────────────┤ │ ۲. بیداری بهاره / اوج رشد رویشی: فعالسازی جذب عناصر │ ├────────────────────────────────────────────────────────┤ │ ۳. مواجهه با تنش (شوری/کمآبی): حفظ آماس و پایداری سلولی │ └────────────────────────────────────────────────────────┘
هشدارهای مهم در اختلاط و سازگاری کودی
گاهی کشاورزان این محصول را با سایر کودها درون یک مخزن مخلوط میکنند و با لختهشدن و گرفتگی نازلها مواجه میشوند. این اتفاق ناشی از پدیدههای واکنشپذیری بار الکتریکی است:
[محلول کلسیم نیترات با غلظت بالا] + [محلول غلیظ هیومات پتاسیم]
رسوب ژلهای نامحلول "هیومات کلسیم"
(گرفتگی کامل قطرهچکانها)
به خاطر بسپارید:
- کودهای اسیدی: ترکیب هیومات پتاسیم با کودهای فسفره بر پایه اسید فسفریک غلیظ یا اسید سولفوریک باعث رسوب فوری بخش هیومیکی میشود؛ مولکولهای هیومیک در pH پایین رسوب کرده و اثرپذیری خود را از دست میدهند.
- کودهای کلسیمی: اضافه کردن نمکهای کلسیم در غلظتهای بالا سبب تشکیل پلهای کلسیمی دوظرفیتی میان مولکولها و لختهشدن کامل هیومات میگردد. هرگز هیومات پتاسیم را در یک مخزن به شکل غلیظ با کلسیم نیترات ترکیب نکنید؛ این اختلاط قطرهچکانهای سیستم آبیاری را مسدود خواهد کرد.
- کودهای سولفاته: کاتیونهای سنگین با غلظتهای اشباع باید به صورت نوبتی و در دورههای آبیاری مجزا مصرف شوند.
دوز بهینه مصرف زراعی و باغی
در تعیین دوز مصرفی، میزان ماده آلی خاک تعیینکننده است. برای باغات بارده در خاکهای دارای فقر ماده آلی (زیر ۱ درصد)، مصرف سالانه ۵ تا ۱۰ کیلوگرم در هکتار از راه سیستم آبیاری به صورت تقسیطی در دو تا سه مرحله، پاسخ بیولوژیکی ایدهآلی خلق میکند. در مزارع غلات و سبزیجات، مصرف ۲ تا ۴ کیلوگرم در مراحل تقویتی ابتدایی و قبل از ورود به فاز گلدهی، پایداری جذب فسفر و ازت را تضمین مینماید.
روشهای اعتبارسنجی خلوص و تشخیص هیومات پتاسیم تقلبی
بازار نهادههای کشاورزی شاهد مواردی از گرانولهای کربنی بیاثر با برچسب هیومات است. روشهای عملیاتی بدون نیاز به تجهیزات پیچیده میتواند ماهیت واقعی محصول را تا حد زیادی مشخص کند:
- تست انحلال کامل: یک گرم پودر هیومات باید در یک لیتر آب بدون ایجاد رسوب سخت یا تشکیل ذرات معلق، محلولی کاملاً سیاه و یکنواخت ایجاد کند. وجود تهنشست ماسهای یا لایههای کدر نشاندهنده خاک زغال، سنگ آسیابشده یا گچ رنگشده است.
- پایداری در رقت بالا: محلول رقیقشده هیومات پتاسیم اصل در آب به رنگ چای پررنگ یا کهربایی شفاف گرایش پیدا میکند، نه خاکستری کدر.
- تست الکل/اسید در منزل: اضافه کردن چند قطره سرکه سفید یا جوهر نمک رقیقشده به محلول؛ هیومات اصل لختههای اسیدی معلق پدید میآورد و رنگ زلال کهربایی در بخش مایع باقی میماند. اگر پس از افزودن اسید هیچ واکنشی رخ نداد و مایع به همان حالت سیاه رنگ و یکدست باقی ماند، با یک رنگ صنعتی شیمیایی یا محلول فولویک ارزانقیمت مواجه هستید، نه نمک هیومات پتاسیم استاندارد.
جمعبندی بیولوژیک
هیومات پتاسیم صرفاً یک کود حاوی درصد محدودی پتاسیم نیست؛ یک تنظیمکننده بستر ریزوسفر و کاتالیزور فعالیت پمپهای زیستی ریشه است. در خاکهای فلات ایران با ماهیت آهکی و شوری بالا، کاتیونها به سرعت حبس شده و فسفاتها تثبیت میگردند. استفاده مهندسیشده از این ماده با مهار بازدارندههای خاک، فعالسازی انتقالدهندههای غشایی سلول و برانگیختن هورمونهای ساختاری، جریان انتقال آب و املاح را به سوی ریشه هدایت میکند. شناخت ساختار مولکولی و پرهیز از شیوههای اشتباه اختلاط، ضامن بازگشت سرمایه در مدیریت تلفیقی تغذیه گیاهی خواهد بود.
پرسشهای پرتکرار (FAQ)
آیا هیومات پتاسیم جایگزین کودهای پتاسیمی مانندسولفات پتاسیم است؟
+
چرا مصرف هیومات پتاسیم در خاکهای شور توصیه میشود؟
+
آیا هیومات پتاسیم در آب سرد کاملاً حل میشود؟
+
تفاوت اصلیاسید هیومیک با هیومات پتاسیم چیست؟
+
آیا میتوان هیومات پتاسیم را با روغن ولک یا سموم آفتکش مخلوط کرد؟
+
سوالات متداول
هیومات پتاسیم چگونه باعث آزادسازی فسفر در خاکهای آهکی میشود؟
هیومات پتاسیم در خاکهای آهکی از طریق دو مکانیسم همزمان مانع تثبیت فسفر میشود؛ نخست با پوشش سطحی کربنات کلسیم جایگاههای پیوند را اشغال میکند و دوم کلسیم آزاد محلول خاک را کلاته مینماید. این فرایند از تشکیل رسوب غیرمحلول تریکلسیم فسفات جلوگیری کرده و جذب ارتو فسفات را برای ریشه حفظ میکند.
چرا محلولپاشی برگی هیومات پتاسیم اثر محدودی دارد و مصرف خاکی آن ارجح است؟
منافذ آبدوست کوتیکول برگ قطری کمتر از دو نانومتر دارند و ماکرومولکولهای سنگین هیومات پتاسیم با وزن بیش از پنجاه هزار دالتون نمیتوانند از آنها عبور کنند. بنابراین هیومات پتاسیم باید به صورت کودآبیاری در خاک مصرف شود تا ریزوسفر را اصلاح کند، در حالی که فولویک اسید برای محلولپاشی برگی مناسبتر است.
بهترین زمان و میزان مصرف هیومات پتاسیم در باغات و مزارع چگونه است؟
بهترین زمان مصرف هیومات پتاسیم در استقرار نشا، ابتدای رویش بهاره درختان و آغاز موج دوم ریشهزایی است. در باغات با ماده آلی کم، سالانه پنج تا ده کیلوگرم در هکتار به صورت تقسیطی و در مزارع غلات و سبزیجات دو تا چهار کیلوگرم در هکتار از طریق سیستم آبیاری مصرف میشود.







